क्यानाडा नेपाल
काठमाडौं । केही वर्षअघिसम्म नेपालका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यहरू विदेशी पर्यटकको उपस्थितिले भरिभराउ हुन्थे । तर पछिल्ला वर्षहरूमा दृश्य फेरिएको छ । मुस्ताङ, मनाङ, रारा, इलाम, पोखरा, बन्दीपुर, लाङटाङ, अन्नपूर्ण क्षेत्र, गोसाइँकुण्डदेखि गाउँ पर्यटनका नयाँ गन्तव्यसम्म नेपाली पर्यटकको उल्लेखनीय उपस्थिति देखिन थालेको छ ।
लामो बिदा, सार्वजनिक छुट्टी वा सप्ताहन्त आउनासाथ सामाजिक सञ्जालमा हिमाल, ताल, पदमार्ग र गाउँका तस्वीरहरूले भरिनु अब सामान्य दृश्य बनेको छ । पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार आन्तरिक पर्यटनको यो लहर केवल घुमफिरको रहर मात्र नभई सामाजिक, आर्थिक र मनोवैज्ञानिक परिवर्तनसँग जोडिएको छ ।
किन बढ्दै छ नेपालीको यात्रा संस्कृति ?
पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार सडक सञ्जालको विस्तार, आन्तरिक हवाई सेवाको पहुँच, सामाजिक सञ्जालको प्रभाव, बढ्दो मध्यम वर्ग र नयाँ अनुभव खोज्ने प्रवृत्तिले नेपालीहरूलाई देशभित्रै यात्रा गर्न प्रेरित गरिरहेको छ ।
पहिले विदेश भ्रमणलाई प्रतिष्ठासँग जोडेर हेरिने गरिन्थ्यो । अहिले भने आफ्नै देशका नयाँ गन्तव्य पत्ता लगाउने र स्थानीय संस्कृति अनुभव गर्ने सोच बढ्दै गएको देखिन्छ ।
युवापुस्तामाझ “Explore Nepal” को अवधारणा लोकप्रिय बन्दै गएको छ । सामाजिक सञ्जालमा देखिने प्राकृतिक दृश्य, ट्रेकिङ भिडियो र यात्रा अनुभवले नयाँ पुस्तालाई हिमाल, पहाड र गाउँतर्फ आकर्षित गरिरहेको छ ।
मानसिक स्वास्थ्यसँग जोडिएको यात्रा
मनोवैज्ञानिकहरूका अनुसार आधुनिक जीवनशैलीमा बढ्दो तनाव, डिजिटल उपकरणको अत्यधिक प्रयोग र शहरी व्यस्तताले मानिसलाई प्रकृतितर्फ आकर्षित गरिरहेको छ ।
प्रकृतिमा बिताएको समयले मानसिक तनाव कम गर्न, भावनात्मक सन्तुलन कायम राख्न र नयाँ ऊर्जा प्राप्त गर्न सहयोग गर्ने भएकाले धेरै नेपालीहरू यात्रा र ट्रेकिङलाई जीवनशैलीको हिस्सा बनाउन थालेका छन् ।
पर्यटन विज्ञहरूका अनुसार महामारीपछिको समयमा मानिसहरूमा खुला वातावरण, पदयात्रा र प्रकृतिसँगको सम्बन्धप्रति झनै आकर्षण बढेको छ ।
कहाँ-कहाँ पुगिरहेका छन् नेपाली ?
हाल नेपाली पर्यटकको सबैभन्दा बढी आकर्षण पोखरा, मुस्ताङ, मनाङ, रारा, इलाम, चितवन, लुम्बिनी, बन्दीपुर, घान्द्रुक, कालिञ्चोक, खप्तड, लाङटाङ, अन्नपूर्ण आधार शिविर (ABC),मार्दी हिमाल, पञ्चपोखरी, गोसाइँकुण्ड तथा एभरेष्ट क्षेत्रतर्फ देखिन्छ ।
त्यसैगरी दोर्दी पदमार्ग, तामाङ हेरिटेज ट्रेल, दूधकु ण्ड, फोक्सुण्डो, बाह्रपोखरी, मेमेपोखरी तथा अन्य नयाँ ग्रामीण पर्यटन गन्तव्यहरूले पनि विस्तारै आन्तरिक पर्यटक तान्न थालेका छन् ।
स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव
आन्तरिक पर्यटनको प्रत्यक्ष लाभ स्थानीय होटल, होमस्टे, गेष्टहाउस, रेष्टुरेन्ट, यातायात व्यवसायी, कृषि उत्पादन र स्थानीय हस्तकलामा पुगेको छ ।
मुस्ताङ, मनाङ, बन्दीपुर, पोखरा, घान्द्रुक, नागरकोट, इलाम तथा विभिन्न पदमार्ग क्षेत्रका व्यवसायीहरूका अनुसार विदेशी पर्यटक कम भएका समयमा समेत नेपाली पर्यटकले व्यवसाय सञ्चालनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् ।
काठमाडौं स्थित एक पर्यटन व्यवसायी गोकुल सापकोटा भन्छन्,
“एक दशकअघि आन्तरिक पर्यटकलाई धेरैले पर्यटन उद्योगको मुख्य आधारका रूपमा हेर्दैनथे । तर आज नेपाली पर्यटक नै धेरै व्यवसायका लागि वर्षभरको आधार बनेका छन् । बिदा र पर्वको समयमा नेपाली पर्यटकको आगमनले होटल, गेष्टहाउस र स्थानीय व्यवसायमा उल्लेखनीय उत्साह ल्याएको छ ।”
उनका अनुसार विदेशी पर्यटकको संख्या घटेका बेला पनि नेपाली पर्यटकको नेपालमा पदयात्राले पर्यटन क्षेत्रलाई चलायमान राख्न सहयोग गरेको छ ।
“पर्यटनको लाभ केवल होटलसम्म सीमित हुँदैन । स्थानीय किसान, गाडी चालक, गाइड, पसले र हस्तकला व्यवसायीसम्म यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पुग्छ,” सापकोटाले बताए ।
पर्यटन विज्ञको भनाइ
पर्यटन विज्ञहरूका अनुसार नेपालमा आन्तरिक प र्यटनको सम्भावना अझै पूर्ण रूपमा उपयोग हुन सकेको छैन ।
एक पर्यटन विज्ञका अनुसार,
“नेपालमा अझै सयौं यस्ता गन्तव्य छन् जहाँ आधारभूत पूर्वाधार, सूचना र प्रचारको अभाव छ । यदि यस्ता क्षेत्रलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्न सकियो भने लोकप्रिय गन्तव्यहरूमा रहेको अत्यधिक चापलाई समेत कम गर्न सकिन्छ ।”
उनका अनुसार अन्नपूर्ण, एभरेष्ट, लाङटाङ र मुस्ताङजस्ता स्थापित गन्तव्यसँगै नयाँ पदमार्ग र गाउँ पर्यटनलाई प्रवर्द्धन गर्नु आवश्यक छ ।
तथ्यांकले के भन्छ ?
नेपाल पर्यटन बोर्ड तथा पर्यटन व्यवसायीहरूको अनुभवअनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा आन्तरिक पर्यटकको संख्या निरन्तर बढ्दो क्रममा रहेको छ ।
दशैं, तिहार, नयाँ वर्ष तथा लामो सप्ताहन्तका अवसरमा पोखरा, मुस्ताङ, चितवन, रारा र लाङटाङ क्षेत्रमा होटल तथा होमस्टेहरूको अकुपेन्सी दर उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने गरेको व्यवसायीहरू बताउँछन् ।
पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार अहिले धेरै ग्रामीण होमस्टे र गेष्टहाउसहरू विदेशीभन्दा बढी नेपाली पर्यटकको भरमा सञ्चालन भइरहेका छन् ।
बढ्दो चापसँगै चुनौती पनि
तर आन्तरिक पर्यटनको बढ्दो लोकप्रियतासँगै केही चुनौतीहरू पनि देखिन थालेका छन् ।
मार्दी हिमाल, कालिञ्चोक, गोसाइँकुण्ड, पञ्चपोखरी, फोक्सुण्डो तथा अन्य लोकप्रिय गन्तव्यहरूमा प्लास्टिकजन्य फोहोर, पानीका स्रोतमा दबाब, अव्यवस्थित पार्किङ र अनियन्त्रित संरचना निर्माणका समस्या बढिरहेका छन् ।
पर्यावरणविद्हरूका अनुसार यदि समयमै व्यवस्थापन गरिएन भने पर्यटनले आकर्षित गरेका प्राकृतिक सम्पदिहरू नै दीर्घकालीन रूपमा जोखिममा पर्न सक्छन् ।
दिगो पर्यटनतर्फको आवश्यकता
विज्ञहरूका अनुसार नेपालमा आन्तरिक पर्यटनको भविष्य उज्ज्वल छ । तर यसको दीर्घकालीन लाभ लिन फोहोर व्यवस्थापन, स्थानीय संस्कृति संरक्षण, पर्यावरणीय सन्तुलन र जिम्मेवार यात्राको संस्कृतिलाई सँगसँगै अगाडि बढाउन आवश्यक छ ।
हिमाल, पहाड र तराईका विभिन्न गन्तव्यहरूमा बढ्दो नेपाली उपस्थितिले पर्यटन उद्योगमा नयाँ ऊर्जा थपेको छ । आन्तरिक पर्यटन अब केवल घुमफिरको माध्यम मात्र नभई स्थानीय अर्थतन्त्र, रोजगारी, संस्कृति संरक्षण र ग्रामीण विकासको महत्वपूर्ण आधार बन्दै गएको छ ।
